Hệ thống truyền động sên nhông dĩa đóng vai trò quyết định đến hiệu suất vận hành và độ an toàn của chiếc Honda CB150R. Việc bảo dưỡng bộ phận này không chỉ giúp xe vận hành êm ái, sang số mượt mà mà còn ngăn ngừa nguy cơ đứt sên nguy hiểm khi đang di chuyển tốc độ cao. Để bảo dưỡng sên nhông CB150R đúng kỹ thuật tại nhà, bạn cần nắm rõ quy trình từ khâu chuẩn bị dụng cụ, vệ sinh, bôi trơn cho đến cách tăng sên theo đúng tiêu chuẩn từ nhà sản xuất Honda.
Chuẩn bị dụng cụ và dung dịch vệ sinh sên nhông an toàn
Trước khi bắt tay vào thực hiện, việc chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ chuyên dụng là yếu tố bắt buộc để đảm bảo hiệu quả công việc và bảo vệ các chi tiết cơ khí nhạy cảm. Bạn sẽ cần chuẩn bị một bộ cờ lê hoặc đầu tuýp phù hợp với ốc trục bánh sau và ốc tăng sên của xe CB150R. Bên cạnh đó, một chiếc bàn chải chuyên dụng ba mặt vệ sinh sên (hoặc bàn chải đánh răng cũ có sợi lông mềm), khăn vải sạch không xơ và găng tay bảo hộ cao su là những vật dụng không thể thiếu.
Lựa chọn dung dịch tẩy rửa là bước cực kỳ quan trọng quyết định đến tuổi thọ của sợi sên. Sên nguyên bản của dòng xe CB150R thường là loại sên có vòng phớt cao su (O-ring hoặc X-ring) nằm giữa các má sên để giữ mỡ bôi trơn bên trong trục. Do đó, bạn chỉ được phép sử dụng các loại dung dịch vệ sinh sên chuyên dụng (chain cleaner) được nhà sản xuất dán nhãn an toàn cho phớt cao su, hoặc sử dụng dầu hỏa (kerosene) nguyên chất.
Sản phẩm được đề cập trong cẩm nang này
Giá có thể thay đổi. Vui lòng xem trang sản phẩm để biết giá mới nhất.
Tuyệt đối không sử dụng xăng, dầu DO, nước rửa chén đậm đặc hoặc các dung môi tẩy sơn mạnh để rửa sên. Các hóa chất này có tính xâm thực cao, sẽ nhanh chóng làm biến dạng, mủn hoặc phá hủy hoàn toàn các vòng phớt cao su. Khi phớt cao su bị hỏng, mỡ bôi trơn nguyên bản bên trong khớp sên sẽ thoát ra ngoài, nước và cát bụi lọt vào trong gây rỉ sét, bó cứng mắt sên và làm hỏng sợi sên chỉ sau một thời gian ngắn.
Đối với dung dịch bôi trơn, bạn nên chọn các sản phẩm nhớt bôi sên chuyên dụng (chain lube) dạng xịt có độ bám dính cao để hạn chế văng khi xe chạy tốc độ cao. Tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và cung đường di chuyển thường xuyên, bạn có thể chọn loại bôi trơn khô (dry lube) giúp hạn chế bám bụi cát cho đường phố khô ráo, hoặc loại bôi trơn ướt (wet lube) có độ kháng nước vượt trội cho mùa mưa hoặc các chuyến đi dài ngày.
Quy trình vệ sinh sên nhông CB150R chi tiết từng bước
Để quá trình vệ sinh diễn ra thuận lợi và sạch sẽ, hãy thực hiện theo trình tự các bước dưới đây một cách cẩn thận.
Bước 1: Cố định xe và che chắn khu vực xung quanh
Hãy dựng xe CB150R bằng chân chống đứng hoặc sử dụng thiết bị nâng chuyên dụng (paddock stand) để nâng bánh sau lên khỏi mặt đất, giúp bánh xe có thể xoay tự do bằng tay. Tiếp theo, hãy sử dụng một tấm bìa các-tông lớn hoặc khăn lau cũ che chắn cẩn thận phần mâm xe, đĩa phanh sau, lốp xe và ống xả. Việc này giúp ngăn ngừa dung dịch tẩy rửa và chất bẩn đen bám vào các chi tiết sơn hoặc làm bẩn đĩa phanh gây mất an toàn khi bóp phanh.
Bước 2: Xịt dung dịch vệ sinh và làm mềm chất bẩn
Xoay bánh sau bằng tay một cách chậm rãi, đồng thời xịt đều dung dịch vệ sinh chuyên dụng lên toàn bộ các mắt sên, nhông trước (sau khi đã tháo ốp che nhông nếu cần thiết) và dĩa sau. Bạn nên xịt tập trung vào cả mặt trong lẫn mặt ngoài của sợi sên. Sau khi xịt phủ đều, hãy để yên trong khoảng từ 3 đến 5 phút để dung dịch thấm sâu, hòa tan và làm mềm các lớp dầu mỡ cũ cùng đất cát đóng bánh lâu ngày.
Bước 3: Chà sạch bụi bẩn bằng bàn chải
Sử dụng bàn chải vệ sinh sên chuyên dụng để chà nhẹ nhàng dọc theo chiều dài của sợi sên. Hãy chú ý chà kỹ các khe hở nhỏ giữa các má sên, nơi phớt cao su hoạt động, cũng như các kẽ răng của dĩa sau và nhông trước. Trong quá trình chà, hãy dùng tay xoay bánh xe ngược chiều kim đồng hồ để chuyển dịch các đoạn sên chưa được làm sạch. Tránh chà quá mạnh tay bằng bàn chải kim loại cứng vì có thể làm rách phớt cao su.
Bước 4: Lau khô và kiểm tra lại bề mặt
Dùng khăn vải sạch không xơ vuốt đều dọc theo sợi sên để lau sạch hoàn toàn hỗn hợp chất bẩn và dung dịch tẩy rửa đã hòa tan. Nếu bạn sử dụng dung dịch vệ sinh gốc nước cần rửa lại bằng nước sạch, hãy dùng vòi nước xịt nhẹ (tuyệt đối không dùng vòi rửa xe áp lực cao xịt thẳng vào phớt sên) rồi dùng khăn khô thấm thật kỹ. Bắt buộc phải để sên khô ráo hoàn toàn tự nhiên trước khi tiến hành bước bôi trơn tiếp theo, vì nước hoặc dung môi còn sót lại sẽ làm mất tác dụng của nhớt bôi trơn mới.
Cảnh báo an toàn quan trọng: Trong suốt quá trình vệ sinh sên nhông, tuyệt đối không được khởi động động cơ xe, vào số và để bánh xe tự quay bằng lực máy. Đã có rất nhiều tai nạn nghiêm trọng xảy ra khiến ngón tay người thực hiện bị cuốn vào nhông dĩa dẫn đến dập nát hoặc đứt lìa. Hãy luôn xoay bánh xe bằng tay một cách chủ động và chậm rãi để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
Kỹ thuật bôi trơn sên nhông đúng cách để hạn chế bám bụi
Bôi trơn sên không đơn giản là xịt bừa bãi chất bôi trơn lên bề mặt ngoài của sên. Thực hiện đúng kỹ thuật sẽ giúp nhớt thấm sâu vào các điểm cần thiết và tránh hiện tượng văng bẩn lên mâm xe hay hút bụi cát dọc đường.
Thời điểm lý tưởng nhất để bôi trơn sên là ngay sau khi bạn vừa hoàn thành một chuyến đi dài hoặc sau khi vệ sinh sên sạch sẽ và để khô hoàn toàn. Khi xe vừa vận hành xong, sợi sên vẫn còn giữ nhiệt ấm, giúp các phân tử nhớt bôi trơn loãng ra, dễ dàng thẩm thấu sâu vào bên trong các trục lăn và phớt cao su nhanh hơn trước khi đông đặc lại tạo lớp màng bảo vệ.
Vị trí bôi trơn chuẩn xác là mặt trong của sợi sên (nhánh sên nằm phía dưới, hướng tiếp xúc trực tiếp với răng dĩa). Bạn hướng đầu vòi xịt của chai bôi trơn vào khe giữa má sên trong và má sên ngoài – nơi đặt vòng phớt cao su – và xịt một lượng vừa đủ dọc theo chiều dài sên. Tiếp tục xịt nhẹ vào phần con lăn (roller) ở giữa. Việc xịt vào mặt ngoài của sên là hoàn toàn không cần thiết và lãng phí, vì lực ly tâm khi xe chạy sẽ đẩy nhớt ra ngoài chứ không giữ lại ở các khớp nối.
Sau khi đã phủ đều dung dịch bôi trơn lên toàn bộ sợi sên, hãy dùng tay xoay bánh xe chậm rãi khoảng 5 đến 10 vòng để dung dịch được phân bổ đều và len lỏi sâu vào các ngóc ngách. Hãy để xe đứng yên trong khoảng 10 đến 15 phút để dung môi trong chai xịt bay hơi hoàn toàn, giúp chất bôi trơn bám chặt vào bề mặt kim loại.
Cuối cùng, một bước cực kỳ quan trọng mà nhiều người thường bỏ qua là dùng một chiếc khăn sạch, khô vuốt nhẹ quanh bề mặt ngoài của sợi sên để lau sạch lượng nhớt dư thừa. Lớp nhớt thừa bám ở mặt ngoài không có tác dụng bôi trơn mà chỉ làm nhiệm vụ “hút” cát bụi, đất đá nhỏ trên đường, tạo thành một lớp chất mài mòn cực kỳ nguy hại cho răng nhông dĩa và phá hủy phớt cao su khi xe vận hành.
Hướng dẫn kiểm tra độ chùng và điều chỉnh sên chuẩn xác
Một sợi sên quá căng hay quá chùng đều gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho hệ thống truyền động của chiếc CB150R. Do đó, việc kiểm tra định kỳ và tăng sên đúng thông số kỹ thuật là vô cùng cần thiết.
Để kiểm tra độ chùng của sên, hãy dựng xe trên mặt phẳng bằng chân chống đứng hoặc giữ xe ở trạng thái thẳng đứng trên hai bánh. Tìm điểm giữa của nhánh sên bên dưới (khoảng cách giữa nhông trước và dĩa sau). Dùng ngón tay hoặc một dụng cụ đo chuyên dụng đẩy sợi sên lên hết cỡ rồi kéo xuống hết cỡ, đo khoảng cách chênh lệch giữa hai vị trí này để xác định độ rơ thực tế.
Mỗi dòng xe đều có một thông số độ chùng tiêu chuẩn riêng biệt. Đối với dòng xe Honda CB150R, bạn hãy tìm và đối chiếu thông số độ chùng tiêu chuẩn được in rõ ràng trên tấm nhãn dán ở gắp sau (swingarm) hoặc tham khảo trực tiếp trong sách hướng dẫn sử dụng đi kèm xe. Thông thường, độ chùng tiêu chuẩn dao động trong khoảng 20 – 30 mm. Tuyệt đối không tự ý áp dụng thông số của các dòng xe khác vì thiết kế hành trình giảm xóc sau của mỗi xe là khác nhau.
Nếu phát hiện sên nằm ngoài khoảng tiêu chuẩn, bạn cần tiến hành điều chỉnh tăng sên theo các bước sau:
- Sử dụng cờ lê phù hợp để nới lỏng đai ốc trục bánh sau (chỉ nới lỏng để bánh sau có thể dịch chuyển, không tháo rời hoàn toàn).
- Sử dụng khóa phù hợp để vặn đều ốc tăng sên ở cả hai bên gắp xe. Hãy vặn từng góc nhỏ một và quan sát kỹ các vạch chỉ thị (thước chia độ) được khắc trên gắp xe ở cả hai bên trái và phải. Đảm bảo vạch chỉ thị ở hai bên phải hoàn toàn trùng khớp nhau để bánh sau không bị lệch trục, tránh hiện tượng xe bị xéo bánh, nhanh mòn lốp và hỏng nhông dĩa.
- Sau khi đạt được độ chùng tiêu chuẩn, hãy tiến hành siết chặt lại đai ốc trục bánh sau. Khuyến khích sử dụng cờ lê lực để siết đai ốc trục bánh sau đúng thông số lực siết quy định của Honda nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối, tránh siết quá lỏng gây tuột trục hoặc quá chặt làm hỏng ren và vòng bi bánh xe.
Sên quá căng sẽ tạo áp lực cực lớn lên trục hộp số, bạc đạn nhông trước và làm sên nhanh rão, thậm chí có thể gây đứt sên đột ngột khi đi qua ổ gà. Ngược lại, sên quá chùng sẽ phát ra tiếng gõ lạch cạch khó chịu, làm giảm hiệu suất truyền động, gây trễ ga và có nguy cơ cao bị tuột sên khỏi dĩa gây khóa bánh sau cực kỳ nguy hiểm. Nếu bạn nhận thấy ốc tăng sên đã được vặn kịch cỡ về phía sau mà sên vẫn chùng, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy sợi sên đã bị kéo giãn quá giới hạn an toàn và cần được thay mới.
Dấu hiệu nhận biết sên nhông cần thay thế để đảm bảo an toàn
Dù được bảo dưỡng kỹ lưỡng đến đâu, bộ sên nhông dĩa của CB150R vẫn có tuổi thọ giới hạn và cần được thay thế kịp thời để đảm bảo an toàn khi vận hành trên đường.
Bạn cần tiến hành kiểm tra và thay thế sên mới khi xuất hiện các dấu hiệu hư hỏng vật lý rõ rệt. Đầu tiên là tình trạng sên bị rão quá mức, không thể tăng thêm được nữa hoặc sên bị giãn không đều (đoạn căng, đoạn chùng khi quay bánh xe). Thứ hai là hiện tượng bó cứng mắt sên (hay còn gọi là sên bị “chết mắt”), các mắt sên không thể gập lại linh hoạt khi đi qua nhông dĩa, tạo ra tiếng kêu lọc xọc lớn. Ngoài ra, nếu quan sát thấy các vòng phớt cao su bị nứt nẻ, đứt rơi ra ngoài hoặc rỉ sét ăn mòn sâu vào các con lăn thì sợi sên đó đã không còn an toàn để tiếp tục sử dụng.
Đối với nhông trước và dĩa sau, hãy quan sát hình dạng của các răng. Nếu các răng đã bị mòn nhọn như răng cưa, bị mẻ hoặc bị uốn cong biến dạng thành hình móc câu, hiệu suất truyền lực sẽ giảm sút nghiêm trọng và nguy cơ trượt sên là rất cao. Đặc biệt, nhông trước thường bị mòn nhanh hơn dĩa sau do có kích thước nhỏ hơn và phải chịu lực kéo trực tiếp từ động cơ.
Một nguyên tắc kỹ thuật tối quan trọng là luôn luôn thay thế đồng bộ cả bộ ba chi tiết gồm: sên, nhông trước và dĩa sau. Tuyệt đối không giữ lại nhông dĩa cũ khi thay sên mới hoặc ngược lại. Các răng nhông dĩa cũ đã mòn theo form của sợi sên cũ, nếu lắp sên mới vào sẽ tạo ra sự lệch pha về bước xích, khiến sợi sên mới nhanh chóng bị mài mòn, rão hỏng chỉ sau vài nghìn km và gây ra tiếng ồn lớn khi vận hành.
Câu hỏi thường gặp về bảo dưỡng sên nhông (FAQ)
Bao lâu nên vệ sinh và bôi trơn sên nhông CB150R một lần?
Tần suất bảo dưỡng phụ thuộc rất lớn vào điều kiện môi trường vận hành thực tế của xe. Trong điều kiện di chuyển nội đô hoặc đường nhựa bằng phẳng, khô ráo, bạn nên tiến hành vệ sinh và bôi trơn định kỳ sau mỗi 500 đến 1.000 km. Tuy nhiên, nếu bạn thường xuyên lái xe dưới trời mưa, đi qua các vùng ngập nước, đường đất đỏ nhiều bụi bặm hoặc cát mịn, hệ thống sên nhông cần được rửa sạch và bôi trơn lại ngay sau chuyến đi để ngăn chặn quá trình rỉ sét và mài mòn diễn ra.
Có thể dùng nhớt máy cũ hoặc dầu ăn để bôi trơn sên không?
Bạn tuyệt đối không được sử dụng nhớt máy cũ (nhớt thải) hoặc dầu ăn để bôi trơn sên xe. Nhớt máy cũ đã qua sử dụng chứa rất nhiều mạt kim loại siêu nhỏ, cặn carbon và axit sinh ra trong quá trình đốt cháy, khi bôi lên sên sẽ kết hợp với bụi đường tạo thành một hỗn hợp mài mòn cực mạnh tàn phá xích và nhông dĩa. Dầu ăn có độ bám dính kém, dễ bị oxy hóa nhanh chóng dưới tác động của nhiệt độ và môi trường, tạo ra chất keo dính thu hút côn trùng, bụi bẩn và hoàn toàn không có khả năng chịu lực cực trị cần thiết cho hệ thống truyền động xe máy.
Thảo luận cộng đồng
Chia sẻ trải nghiệm hoặc đặt câu hỏi. Bình luận sẽ được kiểm duyệt trước khi xuất bản.